2024 LGS Fen Bilimleri Çıkmış Soruları ve Çözümleri

Kalıtım materyalindeki yapılar arasında büyükten küçüğe bir kapsama ilişkisi vardır: Kromozom, DNA ve proteinden oluşur; bir DNA molekülü üzerinde binlerce gen bulunur; bir gen ise çok sayıda nükleotitten meydana gelir ve her nükleotit şeker, fosfat ile bir organik bazdan oluşur. B seçeneğindeki tanım organik bazı doğru karşılar: adenin-timin ve guanin-sitozin bazları DNA'nın iki zinciri arasında karşılıklı eşleşir ve nükleotide adını veren kısım, taşıdığı organik bazdır. En güçlü çeldirici A'dır: burada verilen tanım aslında genin tanımıdır; DNA, genin kendisi değil genleri üzerinde taşıyan moleküldür. D, kapsama ilişkisini tersine çeviren bir tanımdır; kromozom DNA'nın küçük bir parçası değildir, tam tersine DNA kromozomun içinde yer alır ve bir kromozomda tek değil çok sayıda gen bulunur. C'de anlatılan şeker-fosfat birleşimi ise genin değil, nükleotidin iskelet kısmının tanımıdır. Kural: Kalıtım yapılarıyla ilgili sorularda önce büyükten küçüğe kapsama sırası (kromozom > DNA > gen > organik baz/nükleotit) kurulur, sonra verilen tanım bu sıraya oturtulur.

Metinde tarif edilen yolun iki koşulu vardır: dönüşümü bir mikroorganizma gerçekleştirmeli ve başlangıç maddesi havadaki serbest azot gazı olmalıdır. D'de mercimek bitkisinin köklerindeki yumrucuklarda yaşayan bakteriler havadaki azot gazını azotlu bileşiklere dönüştürür; iki koşul da sağlanır. En güçlü çeldirici B'dir: havadaki azot gazından azotlu bileşik oluşması ortak olduğu için doğru görünür, ancak bu dönüşümü bir mikroorganizma değil, fırtına sırasındaki şimşek ve yıldırımların açığa çıkardığı enerji gerçekleştirir; metindeki yol ise mikroorganizma kaynaklıdır. A'da mikroorganizma vardır fakat başlangıç maddesi havadaki azot gazı değil, ölmüş canlı kalıntılarındaki azotlu maddelerdir. C'de ise dönüşüm ters yöndedir; azotlu bileşikler azot gazına çevrilip atmosfere verilmektedir, yani bitkinin kullanabileceği bileşik üretilmemektedir. Kural: Azot döngüsü sorularında önce dönüşümün yönü (azot gazından bileşiğe mi, bileşikten azot gazına mı), sonra dönüşümü gerçekleştiren etken kontrol edilir.

Sağ uçtaki 8A grubunun (soy gazlar) bütün üyeleri ametaldir; ayrıca 1. periyot yalnızca hidrojen ile helyumdan oluşur ve ikisi de ametaldir. Demek ki periyodik sistemde sadece ametallerden oluşan hem bir grup hem de bir periyot vardır, D doğrudur. A yanlıştır: yarı metaller basamaklı sınır boyunca farklı gruplara birer ikişer dağılmıştır, hiçbir grubun tamamı yarı metal değildir. B yanlıştır: 1. periyodun tamamı ametaldir, diğer periyotların her biri de bir soy gazla, yani bir ametalle biter; bu nedenle tamamı metal olan periyot yoktur. 'Metaller sayıca çok fazla olduğuna göre bir periyodun tamamı metaldir' diyen öğrenci bu şıkka takılır. C yanlıştır: 1. periyotta hidrojen ve helyumdan başka element yoktur ve ikisi de yarı metal değildir. Kural: bir grubun ya da periyodun 'tamamı' hakkında karar verirken uç üyeler (hidrojen, helyum ve soy gazlar) mutlaka kontrol edilir.