2025 LGS Fen Bilimleri Çıkmış Soruları ve Çözümleri

Nükleotitler organik bazları üzerinden hep aynı kurala göre eşleşir: adenin karşısına daima timin, guanin karşısına daima sitozin gelir. Eşlemenin tamamlandığı kesimde eski zincirin karşısına kurulan yeni zincir de bu kurala uyarak dizildiği için A doğrudur. En güçlü çeldirici D'dir: iki yeni zincirin de sonradan sentezlenmiş olması, dizilişlerinin aynı olacağı anlamına gelmez; her yeni zincir kendi karşısındaki farklı eski zincirin tamamlayıcısı olarak kurulur, iki eski zincir birbirinin tamamlayıcısı olduğundan iki yeni zincir de birbirinin aynısı değil tamamlayıcısıdır. B, karşılıklı iki zinciri özdeş sanan yanılgıya dayanır; oysa karşılıklı zincirler eşit değil, birbirini tamamlayan dizilişlere sahiptir. C ise hatasız bir eşlemede ortaya çıkan iki molekülün aynı kalıtsal bilgiyi taşıyacağı gerçeğini göz ardı eder. Kural: hatasız eşlemede oluşan her yeni molekül bir eski, bir yeni zincirden kurulur ve baz eşleşme kuralı hiçbir kesimde bozulmaz.

Bir deneyde bir değişkenin etkisi araştırılırken yalnızca o değişken değiştirilir, diğerleri sabit tutulur. Burada araştırılan değişken sıvının cinsi, yani yoğunluğu olduğundan ikinci düzenekte sıvı değişmelidir. Sıvı basıncını etkileyen diğer değişkenler olan sıvı derinliği ve ölçüm noktasının konumu ise sabit kalmalıdır. Kaplar özdeş olduğundan aynı hacimdeki sıvı aynı yüksekliği verir; bu nedenle ikinci düzenekte de 180 mL sıvı bulunmalı ve sensör tabandan aynı uzaklıkta sabitlenmelidir. Bu şartların tümünü yalnızca D sağlar. En güçlü çeldirici B'dir: sıvı cinsini değiştirdiği için doğru görünür, ancak 90 mL sıvı derinliği de değiştirdiğinden ölçülen basınç farkının yoğunluktan mı derinlikten mi kaynaklandığı anlaşılamaz. A aynı hatayı sensörün yerini oynatarak yapar, C ise sıvıyı hiç değiştirmediği için yoğunluğun etkisini hiç ölçmez. Kural: bağımsız değişken dışındaki tüm değişkenler sabit tutulmadan neden sonuç ilişkisi kurulamaz.

Oda sıcaklığında bekletilen katı kuru buzun (katı karbondioksit) doğrudan gaz hâline geçmesi süblimleşme, soğutulmuş cam kapağın yüzeyinde karbondioksit gazının doğrudan katı hâle geçmesi ise kırağılaşmadır. Her iki olayda da yalnızca maddenin hâli değişir; taneciklerin cinsi ve sayısı korunur, yeni bir madde oluşmaz. Bu nedenle cam kapakta katı karbondioksit oluşması fiziksel bir değişimdir ve B doğrudur. A yanlıştır: aynı gerekçeyle süblimleşme de fiziksel bir değişimdir. En güçlü çeldirici C'dir: hâl değiştiğinde maddenin bütün özelliklerinin değiştiğini sanan öğrenci bu şıkkı seçer; oysa hâl değişiminde yoğunluk ve akışkanlık gibi fiziksel özellikler değişse de madde aynı madde olduğu için kimyasal özellikleri değişmez. D ise atomların değiştiğini varsayar, hâl değişiminde atomlar korunur. Kural: yeni bir madde oluşmuyorsa değişim fizikseldir.