2023 LGS Türkçe Çıkmış Soruları ve Çözümleri

1. adım: II numaralı boşluk çözülür. Cümlede “uyku” ile “kükreyiş” yan yana konup “gerilim” sözcüğü kullanılmıştır. Gerilim, ancak birbirine zıt iki ögeden doğar; bu yüzden II'ye “karşıtlık” ya da “zıtlık” gelmelidir. B'deki “denge” elenir.
2. adım: I numaralı boşluk çözülür. Dinginlik ve öfke, sanatçının dışındaki bir nesneyi değil kendi içindeki hâlleri simgeler; son cümledeki “yaşadığı çelişki” ifadesi de bunu doğrular. I'e “iç dünyasının” uygun düşer.
3. adım: III numaralı boşluk çözülür. Son cümle sanatçının amacının kendi içindeki çelişkiyi göstermek olduğunu söyler; bu da III için “içindeki çelişkiye dikkat çekmektir” demektir.
En güçlü çeldirici C'dir: “duygu durumunun” ve “zıtlık” ilk iki boşluğa uyduğu için öğrenci ilk iki sütuna bakıp C'yi işaretler. Ancak C'deki “topluma mesaj vermektir” yargısı, metnin kişisel çelişki vurgusuyla çelişir; sanatçı toplumu bilgilendirmek için değil kendi iç gerilimini yansıtmak için üretmektedir.
Kural: Boşluk doldurma sorularında tek bir boşluğa bakarak karar verilmez; şıklar, metnin tamamının düşünce akışıyla, özellikle sonuç cümlesiyle sınanır.

1. adım: Metnin ilk bölümü olumsuz bir saptamadır: çocuk yapımı etiketiyle yayınlanan kimi ürünler bu niteliği taşımaz.
2. adım: Metnin ölçütü, sondan ikinci cümlede verilir: çocuk, izlediği yapımın kahramanının kendisi olduğunu hissetmelidir. Bu, yapımcının çocuğun duyuş ve yaşayışını tanıması, yani onun dünyasından beslenmesi anlamına gelir.
3. adım: Son cümledeki “ayrı bir duyarlılığın işidir” sözü de bu tanımanın kolay olmadığını, yapımcının sorumluluğu olduğunu söyler. Öyleyse anlatılmak istenen B'dir.
En güçlü çeldirici D'dir: “çocuk gibi hissetmek” ile “kendi çocukluğuna dönmek” birbirine çok yakın görünür. Ancak metin, yönetmenin kendi geçmişinden değil, izleyen çocuğun kendini yapımda bulmasından söz eder; ölçüt yönetmenin anısı değil, çocuğun özdeşleşmesidir. C ise konuyu tek başına ölçüt sayar; metinde başarının ölçütü konu değil, çocuğun kendini yapımda bulmasıdır.
Kural: Ana düşünce, metnin bir cümlesinden değil, metnin koyduğu ölçütten çıkarılır; ölçütü değil ayrıntıyı genelleyen şık ana düşünce olamaz.

1. adım: I incelenir. “Güneş, Ay, Dünya” sözcükleri yalnızca gök bilimi terimi olarak kullanıldığında büyük harfle başlar. Burada “ay doğmadan” sözü günün belli bir vaktini anlatan gündelik bir kullanımdır; bu yüzden küçük harfle yazılmalıdır. I'de yazım yanlışı vardır.
2. adım: II incelenir. Kişi adlarından önce gelen unvanlar büyük harfle başlar. “Doktor Ela” biçiminde yazılması gerekirken “doktor” küçük harfle yazılmıştır. II'de yazım yanlışı vardır.
3. adım: III incelenir. “Her” sözcüğü kendisinden sonra gelen sözcükle ayrı yazılır: “her şey”. “Herşeyi” yazımı yanlıştır.
4. adım: IV incelenir. Cümlede büyük harf, birleşik yazım ya da ek yazımıyla ilgili herhangi bir kural ihlali yoktur. Cevap D'dir.
En güçlü çeldirici A'dır: “Ay” sözcüğünün her durumda büyük harfle yazıldığını ezberleyen öğrenci bu cümleyi doğru sanır. Oysa kural koşulludur: gök cismi olarak, gök bilimi terimi anlamıyla kullanıldığında büyük, günlük anlamıyla kullanıldığında küçük harfle yazılır.
Kural: Yazım sorularında büyük harf kuralları bağlama bağlıdır; sözcüğün biçimine değil, cümledeki kullanım amacına bakılır.